တူရကီမှာဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ငလျင်ဟာ ဒီရာစုနှစ်မှာ အဆိုးရွားဆုံးငလျင်တွေထဲက တစ်ခုပါ။ အကြောင်းရင်းကတော့ ဒီလိုပါ။

တူရကီ-ငလျင်

တနင်္လာနေ့က တူရကီနှင့် ဆီးရီးယားတို့တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ပြင်းထန်သော ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၈၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

နှစ်နိုင်ငံတွင် အဆောက်အအုံထောင်ပေါင်းများစွာ ပြိုကျခဲ့ပြီး အကူအညီပေးရေးအေဂျင်စီများက အနောက်မြောက်ပိုင်း ဆီးရီးယားတွင် “ကပ်ဘေးကြီး” နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးနေပြီး ထိုဒေသတွင် အားနည်းသူများနှင့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ သန်းပေါင်းများစွာသည် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများအပေါ် မှီခိုနေရပြီဖြစ်သည်။

ရှာဖွေရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ကမ္ဘာ့အသိုက်အဝန်းက အကူအညီပေးနေမှုနှင့်အတူ ကြီးမားသော ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နေပါသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အေဂျင်စီများက ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် သေဆုံးသူအရေအတွက် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။

ငလျင်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ သိထားတာတွေက ဒီလိုပါ။ ဘာကြောင့် ဒီလောက် လူအသေအပျောက်များခဲ့တာလဲ။

ငလျင်က ဘယ်နေရာမှာ လှုပ်ခဲ့တာလဲ။

ရာစုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဒေသတွင်း၌ လှုပ်ခတ်ခဲ့သော အားအပြင်းဆုံးငလျင်များထဲမှ တစ်ခုသည် တနင်္လာနေ့နံနက်အစောပိုင်း ၄ နာရီခန့်တွင် ဒေသခံများကို အိပ်ပျော်နေရာမှ လှုပ်ခတ်စေခဲ့သည်။ ငလျင်သည် တူရကီနိုင်ငံ ဂါဇီယန်တက်ပ်ပြည်နယ် နူရ်ဒါဂီမြို့ အရှေ့ဘက် ၂၃ ကီလိုမီတာ (၁၄.၂ မိုင်) အကွာရှိ မြေအောက်အနက် ၂၄.၁ ကီလိုမီတာ (၁၄.၉ မိုင်) တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အမေရိကန် ဘူမိဗေဒတိုင်းတာရေးဌာန (USGS) က ပြောကြားခဲ့သည်။

ပထမဆုံးငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ ဆက်တိုက်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီး ၁၁ မိနစ်အကြာတွင် ရစ်ချ်တာစကေး ၆.၇ အဆင့်ရှိ နောက်ဆက်တွဲငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့သော်လည်း အကြီးဆုံးငလျင်မှာ ရစ်ချ်တာစကေး ၇.၅ အဆင့်ရှိ ငလျင်ဖြစ်ပြီး ကိုးနာရီခန့်အကြာ မွန်းလွဲ ၁:၂၄ နာရီတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း USGS ၏ အဆိုအရ သိရသည်။

ကနဦးငလျင်၏ မြောက်ဘက် ၉၅ ကီလိုမီတာ (၅၉ မိုင်) ခန့်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ၇.၅ ပြင်းအားရှိသော နောက်ဆက်တွဲငလျင်သည် ယခုအချိန်အထိ မှတ်တမ်းတင်ထားသော နောက်ဆက်တွဲငလျင် ၁၀၀ ကျော်တွင် အားအပြင်းဆုံးဖြစ်သည်။

ကယ်ဆယ်ရေးသမားများသည် နယ်စပ်နှစ်ဖက်စလုံးရှိ အပျက်အစီးများအောက်မှ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများကို ဆွဲထုတ်ရန် အချိန်နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကို ရင်ဆိုင်နေကြသည်။ တူရကီနိုင်ငံ၏ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အေဂျင်စီ၏ အဆိုအရ တူရကီတွင် အဆောက်အအုံ ၅၇၀၀ ကျော် ပြိုကျခဲ့သည်။

တနင်္လာနေ့က ငလျင်ဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ရာစုနှစ်အတွင်း တူရကီကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ အပြင်းထန်ဆုံးငလျင်တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှာ နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းမှာ ပြင်းအား ၇.၈ ရှိတဲ့ ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး လူ ၃၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ USGS ရဲ့ အဆိုအရ သိရပါတယ်။

ပထမငလျင်

မြေငလျင်တွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရတာလဲ။

ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်များမှသည် ပင်လယ်သေကဲ့သို့သော အနိမ့်ဆုံးချိုင့်ဝှမ်းများအထိ၊ အန္တာတိကတိုက်၏ အလွန်အေးသောဒေသများအထိ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်ကြီးတိုင်းတွင် ငလျင်များ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဤငလျင်များ၏ ပျံ့နှံ့မှုသည် ကျပန်းမဟုတ်ပါ။

USGS သည် ငလျင်လှုပ်ခြင်းကို “ပြတ်ရွေ့တစ်ခုပေါ်တွင် ရုတ်တရက် ချော်လဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေပြင်တုန်ခါမှု။ ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်အလွှာရှိ ဖိအားများသည် ပြတ်ရွေ့၏ ဘေးနှစ်ဖက်ကို တွန်းပို့သည်။ ဖိအားများ စုပုံလာပြီး ကျောက်တုံးများ ရုတ်တရက် ချော်လဲကာ ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံလွှာမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းသွားလာသော လှိုင်းများအဖြစ် စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ငလျင်လှုပ်ခတ်စဉ် ကျွန်ုပ်တို့ ခံစားရသော တုန်ခါမှုကို ဖြစ်စေသည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ငလျင်လှုပ်ပြီးနောက် ကမ္ဘာမြေတစ်လျှောက် ရွေ့လျားသော ငလျင်လှိုင်းများကို စောင့်ကြည့်သည့် ငလျင်ဂရပ်များကို အသုံးပြု၍ ငလျင်များကို တိုင်းတာသည်။

သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ယခင်က နှစ်ပေါင်းများစွာ အသုံးပြုခဲ့သော “Richter Scale” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို အတော်များများ သိရှိကြပေမည်၊ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် ၎င်းတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် Modified Mercalli Intensity Scale (MMI) ကို အသုံးပြုကြပြီး၊ ၎င်းသည် USGS ၏ အဆိုအရ ငလျင်အရွယ်အစားကို ပိုမိုတိကျစွာ တိုင်းတာသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများကို မည်သို့တိုင်းတာသည်

ငလျင်များကို မည်သို့တိုင်းတာသည်

ဘာကြောင့် ဒီတစ်ခုက ဒီလောက်သေစေနိုင်တာလဲ။

ဒီငလျင်ဟာ လူသေဆုံးမှုများစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။ အဲဒီထဲက တစ်ခုက ငလျင်လှုပ်ခတ်ချိန်ပါ။ မနက်စောစောမှာ ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် လူအတော်များများဟာ အိပ်ရာထဲမှာပဲ ရှိနေကြပြီး အခုဆိုရင် သူတို့ရဲ့အိမ်တွေရဲ့ အပျက်အစီးတွေအောက်မှာ ပိတ်မိနေကြပါတယ်။

ထို့အပြင်၊ ဒေသတွင်း အအေးနှင့်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုစနစ် ရွေ့လျားနေခြင်းကြောင့် နယ်စပ်နှစ်ဖက်စလုံးရှိ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများသည် သိသိသာသာ ပိုမိုစိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အပူချိန်တွေက အလွန်အမင်း နိမ့်ကျနေပြီဖြစ်ပေမယ့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာတော့ သုညဒီဂရီအောက် အတော်များများ ကျဆင်းသွားလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။

လက်ရှိတွင် တူရကီနှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံအပေါ်တွင် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းတစ်ခု ရှိနေသည်။ ယင်းလေဖိအား ရွေ့လျားသွားသည်နှင့်အမျှ တူရကီအလယ်ပိုင်းမှ “သိသိသာသာ အေးသောလေ” များ ကျဆင်းလာမည်ဟု CNN ၏ အကြီးတန်း မိုးလေဝသပညာရှင် Britley Ritz က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မနက်တွင် ဂါဇီယန်တက်ပ်တွင် -၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (ဖာရင်ဟိုက် ၂၄.၈ ဒီဂရီ) နှင့် အလက်ပိုတွင် -၂ ဒီဂရီရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ကြာသပတေးနေ့တွင် အသီးသီး -၆ ဒီဂရီနှင့် -၄ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

အခြေအနေများကြောင့် အကူအညီပေးရေးအဖွဲ့များအနေဖြင့် ထိခိုက်ခံရသည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိရန် ခက်ခဲနေပြီဟု တူရကီကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဖာရက်တင် ကိုကာက ပြောကြားခဲ့ပြီး တနင်္လာနေ့တွင် ရာသီဥတုဆိုးရွားမှုကြောင့် ရဟတ်ယာဉ်များ မထွက်ခွာနိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

အခြေအနေများရှိနေသော်လည်း နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ ထပ်မံလှုပ်ခတ်မည်ကို စိုးရိမ်မှုများရှိနေသောကြောင့် တာဝန်ရှိသူများက ဒေသခံများအား ၎င်းတို့၏လုံခြုံရေးအတွက် အဆောက်အအုံများမှ ထွက်ခွာရန် တောင်းဆိုထားသည်။

နှစ်နိုင်ငံစလုံးတွင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများလွန်းသောကြောင့် ဒေသခံအခြေခံအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်းသည် ကပ်ဘေးတွင် ပါဝင်နိုင်သည့် အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ များစွာသောသူများက မေးခွန်းထုတ်လာကြသည်။

USGS ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအင်ဂျင်နီယာ Kishor Jaiswal က အင်္ဂါနေ့တွင် CNN သို့ ပြောကြားရာတွင် တူရကီနိုင်ငံသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခဲ့သော ငလျင်အပါအဝင် ကြီးမားသော ငလျင်များကို ယခင်က ကြုံတွေ့ခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။တူရကီနိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နှင့် လူပေါင်း ၁၄၀၀၀ ကျော်ကို သတ်ခဲ့သည်။

တူရကီနိုင်ငံ၏ နေရာအများအပြားကို ငလျင်အန္တရာယ် အလွန်မြင့်မားသောဇုန်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ထို့ကြောင့် ဒေသတွင်း ဆောက်လုပ်ရေးစည်းမျဉ်းများအရ ဆောက်လုပ်ရေးစီမံကိန်းများသည် ဤကဲ့သို့သော အဖြစ်အပျက်များကို ခံနိုင်ရည်ရှိသင့်ပြီး စနစ်တကျလုပ်ဆောင်ပါက ကြီးမားသော ပြိုကျမှုများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရမည်ဟု Jaiswal က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒါပေမယ့် အဆောက်အအုံအားလုံးကို ခေတ်သစ်တူရကီငလျင်တိုင်းတာမှုစံနှုန်းအတိုင်း တည်ဆောက်ထားတာမဟုတ်ပါဘူးလို့ Jaiswal က ပြောပါတယ်။ ဒီဇိုင်းနဲ့ ဆောက်လုပ်ရေးမှာ အားနည်းချက်တွေ၊ အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံတွေမှာ အားနည်းချက်တွေကြောင့် အဆောက်အအုံအများစုဟာ တုန်ခါမှုရဲ့ပြင်းထန်မှုကို မခံနိုင်ကြပါဘူး။

"ဒီအဆောက်အအုံတွေကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲရာမှာ ရင်ဆိုင်ရနိုင်တဲ့ ငလျင်ပြင်းအားအတွက် ဒီဇိုင်းမဆွဲဘူးဆိုရင် ဒီအဆောက်အအုံတွေ ကောင်းကောင်းမလည်ပတ်နိုင်ပါဘူး" ဟု ဂျိုင်ဆွယ်က ပြောကြားခဲ့သည်။

ဂျိုင်ဆွယ်ကလည်း ကျန်ရှိနေသော အဆောက်အအုံများစွာသည် “ကျွန်ုပ်တို့ မျက်မြင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သော ပြင်းထန်သော ငလျင်နှစ်ခုကြောင့် သိသိသာသာ အားနည်းသွားနိုင်သည်။ ယိုယွင်းနေသော အဆောက်အအုံများကို ဖြိုချနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲငလျင်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ အနည်းငယ်သာ ရှိသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဤနောက်ဆက်တွဲငလျင်လှုပ်ရှားမှုအတွင်း လူများသည် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အားနည်းနေသော အဆောက်အအုံများသို့ ဝင်ရောက်ရာတွင် အလွန်ဂရုစိုက်သင့်သည်” ဟု သတိပေးခဲ့သည်။

ပျက်စီးမှု-၁
ပျက်စီးမှု-၃

ပို့စ်တင်ချိန်: ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်